الفيض الكاشاني
22
نقد الأصول الفقهية
1 - از ويژگيهاى اين كتاب ، رعايت اختصار است . يعنى پس از ذكر خلاصهاى از هر مبحث با اشاره به نظرات مختلف وبيان نظريهء مختار ، استدلال مؤلف بر مختار خود به اختصار ذكر شده وخلاصهاى از احتجاج قائلين ديگر أقوال وپاسخ به آنان بيان شده است . 2 - مؤلّف ضمن رعايت اختصار مطالب كتاب ، سعى نموده از جامعيّت آن كاسته نشود . يعنى نظرات مختلف اصوليين پيرامون هر مبحث را ذكر نموده ، لكن به لحاظ رعايت اختصار در بيشتر موارد اشارهاى به نام مخالف يا مخالفين نكرده ، وذكر اختلاف در مسأله را با عنوان « اختلفوا على قولين يا علي وجوه » آورده ، وقول مختار خود را در ميان أقوال اختلافى با عنوان « ثالثها يا رابعها » مثلا بيان وخود اين نظريه را اختيار كرده ، واحتجاج مخالفين را با عنوان « قالوا » آورده است . 3 - ويژگى ديگر كتاب در بر داشتن فروعات فقهى مترتّب بر مسائل أصولي وتطبيق آن فروعات بر اين قواعد أصولي وبيان احكام آن است . 4 - ترتيب منظم مباحث در عناوين مشخص از ويژگيهاى ديگر كتاب است . براي ورود به كلّيات هر مبحث أصولي بايد به مباحث با عنوان « أصل » مراجعه كرد ، وجهت بررسى مطالب توضيحي يا حاشيهاى مرتبط با هر مبحث مىتوان به عنوان « تنبيه » و « تذنيب » رجوع نمود ، ودر بررسى مباحث فقهى منطبق با هر مبحث به عنوان « تفريع » توجّه داده مىشود . 5 - شروع مباحث أصولي كتاب از بحث ادلّهء شرعيّه واوّلين مطلب آن در « القول في الكتاب » است كه اين شروع علاوة بر جنبهء تيمّن وتبرّك شروع مباحث أصولي با بحث پيرامون قرآن مجيد ، شروع مباحث أصولي با مطلبي ملموس ومأنوس است . واين شروع ، آن مشقّت تطبيق ذهني مباحث ألفاظ را - كه غالبا شروع ديگر كتابهاى أصولي با آن بوده - در بر ندارد . بنابراين شروع فيض در اين كتاب از حسن بيشترى برخوردار است . نسخه خطّى نقد الأصول كتاب نقد الأصول ، پيش از اين به زيور طبع آراسته نشده ، وأخيرا نسخهء خطّى آن در كتابخانه ملّى به شمارهء 3 / 3619 ( أوراق 173 پ - 239 پ ) يافته شده كه از ويژگيهاى نسخهء مذكور چنين است : 1 - كامل بودن كتاب در نسخه بدون افتادگى ونقص در ابتدأ يا انتهاى آن . 2 - زمان كتابت نسخه كه به سال 1133 ق . وتقريبا نزديك به حيات مؤلّف آن ( فيض كاشاني متوفى به سال 1091 ق . ) بوده ودر واقع چهار دهه پس از حيات مؤلّف به رشتهء تحرير درآمده است .